Rewolucyjne zmiany w VAT – co planuje rząd na 2027 rok?
Parlament pracuje nad pakietem zmian podatkowych, które obejmą ponad 20 obszarów rozliczania działalności gospodarczej. Większość nowych regulacji ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r., choć część przepisów – w tym te dotyczące solidarnej odpowiedzialności – zacznie obowiązywać jeszcze wcześniej, bo już od 1 października 2026 r.
Choć niektóre zmiany przyniosą oczekiwane uproszczenia, to najpoważniejsze kontrowersje budzi rozszerzenie mechanizmu solidarnej odpowiedzialności nabywcy za zaległości podatkowe usługodawcy. W praktyce oznacza to, że uczciwy przedsiębiorca może zostać zmuszony do zapłaty cudzego VAT-u – nawet jeśli sam działał w dobrej wierze i prawidłowo opłacił fakturę.
Poniżej omawiamy najważniejsze aspekty planowanych zmian i podpowiadamy, jakie kroki powinni podjąć przedsiębiorcy, aby skutecznie chronić swoje interesy w nowej rzeczywistości prawnej.
Solidarna odpowiedzialność za VAT kontrahenta – na czym polega zagrożenie?
Dotychczas mechanizm solidarnej odpowiedzialności w VAT dotyczył głównie obrotu towarowego. Nowe przepisy rozszerzają go na usługi niematerialne, które zostaną wymienione w nowym załączniku nr 16 do ustawy o VAT. Katalog objętych usług jest szeroki i obejmuje między innymi:
- usługi informatyczne i związane z oprogramowaniem,
- usługi hostingowe,
- usługi księgowe i rachunkowe,
- doradztwo biznesowe i zarządzanie,
- usługi reklamowe i marketingowe,
- badania rynku,
- usługi związane z zatrudnieniem i rekrutacją.
Mechanizm aktywuje się w dwóch przypadkach: gdy pojedyncza faktura przekracza 15 tys. zł lub gdy łączna wartość netto usług od jednego kontrahenta w danym miesiącu przekroczy 50 tys. zł. Co szczególnie istotne – po przekroczeniu limitu miesięcznego odpowiedzialność obejmuje wszystkie usługi od tego podmiotu, włącznie z drobnymi fakturami.
Warunkiem pociągnięcia nabywcy do odpowiedzialności jest wykazanie, że „wiedział lub miał uzasadnione podstawy, by przypuszczać”, iż VAT nie trafi do urzędu skarbowego. To przesłanka, którą eksperci podatkowi zgodnie określają jako skrajnie nieostrą i trudną do zastosowania w praktyce.
Dlaczego uczciwi przedsiębiorcy powinni się niepokoić?
Problem polega na tym, że ocena „należytej staranności” nabywcy będzie dokonywana przez organy podatkowe ex post – często po wielu miesiącach lub nawet latach od transakcji. Fiskus będzie dysponował pełną wiedzą o nieprawidłowościach kontrahenta, której przedsiębiorca w dniu zawarcia umowy obiektywnie nie mógł posiadać.
Jak trafnie zauważają eksperci podatkowi, mała firma nie ma realnych narzędzi, aby zweryfikować, czy agencja reklamowa lub biuro rachunkowe rzetelnie odprowadza VAT. To informacja, do której przedsiębiorca po prostu nie ma żadnego dostępu. W rezultacie nowe przepisy tworzą sytuację, w której prowadzenie normalnej działalności gospodarczej staje się obarczone ryzykiem niemożliwym do przewidzenia.
Równie niepokojące są zmiany dotyczące mechanizmu podzielonej płatności (split payment). Dotychczas zapłata w tym trybie dawała nabywcy pewność ochrony przed solidarną odpowiedzialnością. Po nowelizacji ta gwarancja zostanie istotnie osłabiona – ochrona nie zadziała, jeśli organ uzna, że nabywca wiedział o „nadużyciu prawa” po stronie kontrahenta. Split payment przestaje więc być bezwarunkową tarczą ochronną.
Jak skutecznie zabezpieczyć firmę przed nowymi ryzykami?
W nowym stanie prawnym samo opłacenie faktury na rachunek z białej listy podatników VAT nie będzie wystarczającym zabezpieczeniem. Przedsiębiorcy powinni wdrożyć kompleksowe procedury weryfikacyjne, które w razie kontroli udowodnią dochowanie należytej staranności. Oto kluczowe działania, które rekomendujemy naszym klientom:
- Weryfikacja kontrahenta przed zawarciem umowy – sprawdzenie statusu w rejestrze VAT, CEIDG/KRS oraz na białej liście podatników. Wyniki weryfikacji należy archiwizować.
- Analiza warunków współpracy – zwracanie uwagi na nietypowe okoliczności transakcji, w szczególności na cenę znacząco odbiegającą od rynkowej lub brak ekonomicznego uzasadnienia zakupu.
- Stosowanie mechanizmu podzielonej płatności – mimo osłabienia ochrony, split payment nadal stanowi istotny element zabezpieczenia i powinien być stosowany przy transakcjach objętych nowym załącznikiem nr 16.
- Dokumentowanie rzeczywistego charakteru transakcji – gromadzenie materiałów potwierdzających, że usługa została faktycznie wykonana (raporty, korespondencja, protokoły odbioru).
- Opracowanie wewnętrznej procedury compliance – spisanie zasad weryfikacji kontrahentów i przeszkolenie pracowników odpowiedzialnych za zakupy i księgowość.
Warto podkreślić, że ciężar udowodnienia, iż nabywca wiedział o nieuczciwości kontrahenta, spoczywa co do zasady na organie podatkowym. Jednak w praktyce to przedsiębiorca musi być w stanie wykazać, że podjął rozsądne kroki weryfikacyjne – dlatego odpowiednia dokumentacja ma kluczowe znaczenie.
Skład VAT – nowa instytucja dla handlu międzynarodowego
Obok kontrowersyjnych zmian dotyczących solidarnej odpowiedzialności, ustawa wprowadza również zupełnie nowe rozwiązanie – skład VAT. Jest to procedura skierowana do podmiotów uczestniczących w handlu międzynarodowym, pozwalająca na fizyczne magazynowanie towarów bez konieczności natychmiastowego rozliczania podatku.
Wprowadzenie produktów do składu VAT oraz obrót nimi wewnątrz magazynu będą objęte preferencyjną stawką zerową. VAT zostanie rozliczony dopiero w momencie wyprowadzenia towaru ze składu. Jeden towar może pozostawać w procedurze przez maksymalnie 24 miesiące.
To rozwiązanie może znacząco poprawić płynność finansową firm handlowych i logistycznych, eliminując konieczność finansowania podatku w okresie przechowywania towaru. Skorzystanie z procedury wymaga jednak uzyskania zezwolenia urzędu skarbowego, prowadzenia szczegółowej ewidencji oraz spełnienia warunków ustawowych.
Nie czekaj na kontrolę – zabezpiecz swoją firmę już teraz
Nowe przepisy o solidarnej odpowiedzialności za VAT kontrahenta fundamentalnie zmieniają krajobraz ryzyk podatkowych dla polskich przedsiębiorców. Firmy korzystające z usług księgowych, doradczych, reklamowych czy informatycznych powinny jak najszybciej przygotować się na nową rzeczywistość – zarówno pod kątem procedur weryfikacyjnych, jak i zabezpieczenia umownego.
Jeśli prowadzisz firmę i obawiasz się konsekwencji nadchodzących zmian – skontaktuj się z naszą kancelarią. Pomożemy Ci opracować procedury należytej staranności, przeanalizować umowy z kontrahentami oraz wdrożyć rozwiązania minimalizujące ryzyko solidarnej odpowiedzialności za cudze zaległości podatkowe. Działaj proaktywnie – nie czekaj, aż fiskus zapuka do Twoich drzwi.
