Nabycie sprawdzające – czym jest i dlaczego powinieneś o nim wiedzieć?
Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą związaną ze sprzedażą towarów lub usług na rzecz konsumentów, musisz liczyć się z tym, że w każdej chwili do Twojego lokalu może wejść funkcjonariusz skarbówki podający się za zwykłego klienta. Nabycie sprawdzające to forma kontroli wprowadzona do ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej od 1 stycznia 2022 roku. Polega na zakupie towaru lub usługi przez uprawnionego pracownika organu podatkowego w celu weryfikacji, czy przedsiębiorca prawidłowo ewidencjonuje sprzedaż na kasie rejestrującej.
Najnowsze dane z województwa zachodniopomorskiego za pierwsze półrocze 2026 roku są alarmujące. Izba Administracji Skarbowej w Szczecinie przeprowadziła 1054 nabycia sprawdzające, a aż w 60 proc. przypadków stwierdzono nieprawidłowości. Oznacza to, że więcej niż co drugi skontrolowany przedsiębiorca naruszył przepisy fiskalne. Skala problemu rośnie – w całym 2025 roku odsetek nieprawidłowości wynosił 45 proc., co oznacza wyraźny wzrost w bieżącym roku.
Warto przy tym podkreślić, że nabyć sprawdzających dokonują wyłącznie uprawnieni pracownicy i funkcjonariusze urzędów skarbowych oraz urzędów celno-skarbowych. Kontrola odbywa się bez wcześniejszego uprzedzenia, a funkcjonariusz ujawnia swoją tożsamość dopiero po dokonaniu transakcji.
Jakie kary grożą za brak paragonu fiskalnego?
Konsekwencje finansowe niedopełnienia obowiązku wydania paragonu mogą być dotkliwe. Zgodnie z art. 62 § 4 Kodeksu karnego skarbowego, karze podlega ten, kto wbrew przepisom ustawy dokona sprzedaży z pominięciem kasy rejestrującej albo nie wyda dokumentu stwierdzającego dokonanie sprzedaży. W praktyce oznacza to, że mandat może zostać nałożony zarówno za całkowite pominięcie transakcji na kasie fiskalnej, jak i za sam brak wydania paragonu klientowi.
Wysokość grzywny za wykroczenie skarbowe w 2026 roku kształtuje się następująco:
- Minimalna kara grzywny – 480,60 zł
- Maksymalna kara grzywny – 24 030 zł (dwudziestokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę)
- Za przestępstwa skarbowe (np. systematyczne uchylanie się od ewidencjonowania) – kary znacząco wyższe, łącznie z możliwością orzeczenia kary pozbawienia wolności
Głośna sprawa ze Szczecina doskonale ilustruje mechanizm kontroli. Pracownica skarbówki kupiła butelkę wody za 5,50 zł w pierogarni i nie otrzymała paragonu. Mandat? 500 zł. Współwłaściciel lokalu tłumaczył, że kontrola odbyła się przed oficjalnym otwarciem, a kasa fiskalna była dopiero uruchamiana. Tego typu argumenty – choć zrozumiałe z ludzkiego punktu widzenia – nie stanowią skutecznej obrony prawnej, jeśli lokal faktycznie prowadził sprzedaż.
Głośne przypadki nabyć sprawdzających – lekcje dla przedsiębiorców
Pierogarnia w Szczecinie – woda za 5,50 zł
Przypadek nagłośniony na początku lipca 2026 roku wywołał burzę w mediach społecznościowych. Internauci pisali o „prowokacji” i „polowaniu” na drobnych przedsiębiorców. Rzecznik IAS w Szczecinie dr Sebastian Osiński odmówił komentowania konkretnej sprawy, powołując się na tajemnicę skarbową wynikającą z Ordynacji podatkowej. Podkreślił jednak, że obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na kasie fiskalnej jest bezwzględny – niezależnie od wartości transakcji czy pory dnia.
Pizzeria w Trójmieście – błędna stawka VAT
Pod koniec maja 2026 roku restaurator z Trójmiasta otrzymał mandat w wysokości 2500 zł po nabyciu sprawdzającym pizzy z krewetkami. Problem nie dotyczył braku paragonu, lecz zastosowania niewłaściwej stawki VAT. Na paragonie widniało 8 proc. podatku, podczas gdy owoce morza objęte są stawką 23 proc. Ten przypadek pokazuje, że nabycia sprawdzające służą nie tylko do weryfikacji samego faktu wydania paragonu, ale również do kontroli prawidłowości naliczania podatku.
Oba przypadki uczą jednego – organy skarbowe coraz dokładniej analizują każdy aspekt transakcji. Przedsiębiorca musi zadbać nie tylko o wydanie paragonu, ale również o poprawność danych na nim zawartych, w tym właściwą klasyfikację podatkową sprzedawanych towarów i usług.
Jak skutecznie chronić się przed konsekwencjami nabycia sprawdzającego?
Najlepszą obroną przed mandatem jest prewencja. Oto kluczowe działania, które powinien podjąć każdy przedsiębiorca zobowiązany do prowadzenia ewidencji na kasie fiskalnej:
- Regularne szkolenie personelu – każdy pracownik obsługujący kasę musi znać procedurę ewidencjonowania sprzedaży i wydawania paragonów
- Weryfikacja stawek VAT – upewnij się, że Twoja kasa fiskalna ma prawidłowo zaprogramowane stawki podatku dla wszystkich oferowanych produktów i usług
- Procedura na wypadek kontroli – opracuj wewnętrzne zasady postępowania w przypadku ujawnienia się funkcjonariusza KAS
- Serwis kasy fiskalnej – dbaj o terminowe przeglądy techniczne urządzenia, aby uniknąć sytuacji, w której kasa nie działa w momencie kontroli
- Konsultacja z prawnikiem – w razie otrzymania mandatu nie musisz go przyjmować – masz prawo odmówić i dochodzić swoich racji przed sądem
Warto pamiętać, że odmowa przyjęcia mandatu jest prawem każdego przedsiębiorcy. W takim przypadku sprawa trafia do sądu, gdzie kontrolowany może przedstawić swoje argumenty i dowody. Profesjonalna pomoc prawna na tym etapie znacząco zwiększa szanse na korzystne rozstrzygnięcie – zwłaszcza gdy okoliczności kontroli budzą wątpliwości co do jej prawidłowości.
Skala kontroli rośnie – co to oznacza dla Twojego biznesu?
Dane z województwa zachodniopomorskiego pokazują wyraźny trend. W niektórych urzędach skarbowych skuteczność kontroli sięga 100 proc. – tak było w przypadku US w Myśliborzu (15 kontroli, 15 naruszeń) oraz US w Pyrzycach (8 kontroli, 8 naruszeń). Inne urzędy, jak ten w Białogardzie, wykazały nieprawidłowości w 85 proc. przypadków (17 na 20 kontroli).
Choć 1054 kontrole w skali półrocza mogą wydawać się niewielką liczbą w porównaniu z dziesiątkami tysięcy punktów handlowych i usługowych w regionie, należy pamiętać, że Krajowa Administracja Skarbowa systematycznie rozbudowuje swoje narzędzia kontrolne. Wzrost odsetka wykrywanych nieprawidłowości z 45 proc. w 2025 roku do niemal 60 proc. w pierwszym półroczu 2026 roku może świadczyć o coraz lepszym typowaniu podmiotów do kontroli.
Dla przedsiębiorców oznacza to jedno – ryzyko kontroli jest realne, a jej konsekwencje mogą być kosztowne. Nie chodzi wyłącznie o sam mandat, ale również o potencjalne dalsze postępowania podatkowe, jeśli nieprawidłowości okażą się systemowe.
Otrzymałeś mandat po nabyciu sprawdzającym? Skontaktuj się z kancelarią
Nabycie sprawdzające to narzędzie, które KAS wykorzystuje coraz częściej i coraz skuteczniej. Jeśli otrzymałeś mandat za brak paragonu lub nieprawidłową stawkę VAT, nie musisz go akceptować bez walki. Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy – od okoliczności kontroli, przez prawidłowość procedury, po zasadność nałożonej kary.
Nasza kancelaria specjalizuje się w prawie podatkowym i postępowaniach karnoskarbowych. Pomagamy przedsiębiorcom zarówno w prewencji – przygotowując procedury wewnętrzne minimalizujące ryzyko kontroli – jak i w obronie przed niesłusznie nałożonymi karami. Skontaktuj się z nami, aby omówić swoją sytuację i poznać dostępne opcje prawne. Pierwsza konsultacja pozwoli ocenić, czy warto kwestionować nałożony mandat i jakie kroki podjąć w dalszej kolejności.
