VAT przy oszustwie – przełomowy wyrok NSA z 2026 r.

Firma padła ofiarą oszusta – czy musi zapłacić VAT?

Wyobraźmy sobie sytuację, w której przedsiębiorca robi wszystko zgodnie z prawem. Weryfikuje kontrahenta w bazie VIES, sprawdza zagraniczne rejestry handlowe, stosuje wewnętrzne procedury należytej staranności. Mimo to pada ofiarą wyrafinowanego oszustwa – towar zostaje skradziony przez osobę podszywającą się pod przedstawiciela zagranicznej firmy, a zapłata nigdy nie wpływa na konto. Powstaje wówczas fundamentalne pytanie: czy oszukana firma musi odprowadzić VAT od transakcji, która de facto była kradzieżą?

Właśnie taką sprawą zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2026 roku. Rozstrzygnięcie to ma ogromne znaczenie dla tysięcy polskich przedsiębiorców, którzy prowadzą handel międzynarodowy i są narażeni na działania zorganizowanych grup przestępczych. Wyrok NSA wyznacza nowy kierunek interpretacyjny, odmienny od wcześniejszego orzecznictwa, i daje nadzieję firmom, które do tej pory były podwójnie karane – najpierw przez oszustów, a potem przez fiskusa.

W niniejszym artykule szczegółowo omawiamy stan faktyczny sprawy, dotychczasową linię orzeczniczą oraz konsekwencje praktyczne tego przełomowego rozstrzygnięcia dla polskich podatników VAT.

Stan faktyczny – jak doszło do oszustwa?

Sprawa dotyczyła polskiego producenta materiałów budowlanych, do którego zgłosiła się osoba podająca się za przedstawiciela renomowanej francuskiej firmy. Rzekomy kontrahent chciał złożyć duże zamówienie na materiały budowlane z dostawą do Francji i Wielkiej Brytanii. Polska spółka, zanim podjęła współpracę, przeprowadziła staranną weryfikację partnera biznesowego.

Procedura weryfikacyjna zastosowana przez spółkę

Firma nie działała pochopnie. Przed realizacją zamówienia podjęła następujące kroki:

• Sprawdzenie statusu kontrahenta w systemie VIES (VAT Information Exchange System) – potwierdzono aktywną rejestrację jako podatnika VAT UE
• Weryfikacja danych w zagranicznych rejestrach handlowych
• Sprawdzenie kontrahenta w biurach informacji gospodarczej
• Zastosowanie wewnętrznych procedur compliance obowiązujących w spółce

Wszystkie wyniki weryfikacji były pozytywne, dlatego spółka przyjęła zamówienie do realizacji. Wyprodukowała zamówione materiały budowlane, wydała towar przewoźnikowi, wystawiła faktury VAT, przygotowała dokumentację magazynową oraz listy przewozowe. Gdy jednak nadszedł termin płatności, kontakt z przedstawicielem francuskiej firmy okazał się niemożliwy.

Śledztwo wykazało, że prawdziwa francuska spółka nigdy nie składała żadnego zamówienia. Osoba podająca się za jej przedstawiciela była członkiem zorganizowanej grupy przestępczej, która de facto ukradła towar. Polska firma została z wystawionymi fakturami, bez towaru i bez zapłaty – a fiskus zażądał odprowadzenia podatku VAT.

Stanowisko fiskusa i dotychczasowa linia orzecznicza

Organy podatkowe przez lata prezentowały w tego typu sprawach twarde stanowisko. Zdaniem Krajowej Administracji Skarbowej samo wystawienie faktury i wydanie towaru oznacza, że doszło do dostawy w rozumieniu ustawy o VAT. Fiskus argumentował, że skoro towar opuścił magazyn spółki i została wystawiona faktura, to powstał obowiązek podatkowy – niezależnie od tego, czy transakcja była wynikiem oszustwa, czy legalnej działalności handlowej.

Co więcej, wcześniejsze orzeczenia sądów administracyjnych w podobnych sprawach często przyznawały rację organom podatkowym. Sądy wskazywały, że ryzyko gospodarcze spoczywa na podatniku, a utrata towaru w wyniku oszustwa nie zwalnia automatycznie z obowiązku rozliczenia VAT. Taka interpretacja stawiała polskich przedsiębiorców w wyjątkowo trudnej sytuacji – tracili towar, nie otrzymywali zapłaty, a dodatkowo musieli odprowadzić podatek od nieistniejącej de facto transakcji.

Polska spółka złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, pytając o dwie kluczowe kwestie: czy może odliczyć VAT naliczony od towarów wykorzystanych do produkcji zamówionych materiałów oraz czy jest zobowiązana do odprowadzenia VAT należnego od sprzedaży, która okazała się oszustwem. Sprawa przeszła przez wszystkie instancje i ostatecznie trafiła przed Naczelny Sąd Administracyjny.

Przełomowy wyrok NSA z 7 maja 2026 roku

Wyrok NSA z 7 maja 2026 roku stanowi istotne odejście od dotychczasowej linii orzeczniczej. Choć sam sąd zaznaczył, że rozstrzygnięcie nie jest precedensowe w sensie formalnym (polski system prawny nie opiera się na precedensach), to niewątpliwie wyznacza nowy kierunek interpretacji przepisów o VAT w kontekście transakcji dokonanych pod wpływem oszustwa.

Kluczowe tezy wyroku

NSA zwrócił uwagę na kilka fundamentalnych aspektów sprawy. Przede wszystkim sąd podkreślił, że nie doszło do rzeczywistej dostawy towarów w rozumieniu przepisów o VAT, ponieważ odbiorcą nie był podmiot wskazany na fakturze. Transakcja od samego początku była fikcyjna – prawdziwy kontrahent nie miał świadomości jej istnienia, a towar trafił w ręce przestępców.

Sąd uznał również, że spółka dochowała należytej staranności w weryfikacji kontrahenta i nie można jej przypisać winy za to, że padła ofiarą profesjonalnie zorganizowanego oszustwa. Jest to szczególnie istotne w kontekście zasady proporcjonalności i neutralności VAT – fundamentalnych zasad europejskiego systemu podatku od wartości dodanej.

Wyrok NSA wpisuje się w linię orzeczniczą Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), który wielokrotnie podkreślał, że podatnik działający w dobrej wierze nie powinien ponosić konsekwencji podatkowych oszustw popełnionych przez osoby trzecie.

Praktyczne konsekwencje wyroku dla przedsiębiorców

Wyrok NSA z maja 2026 roku ma daleko idące skutki praktyczne dla polskich firm prowadzących działalność handlową, zwłaszcza w obrocie międzynarodowym. Oto najważniejsze wnioski, które powinien wyciągnąć każdy przedsiębiorca:

• Dokumentowanie weryfikacji kontrahenta jest kluczowe – firmy powinny prowadzić szczegółową dokumentację potwierdzającą dochowanie należytej staranności
• Procedury compliance muszą być realne i stosowane – sam fakt posiadania procedur nie wystarczy, trzeba je konsekwentnie wdrażać
• Weryfikacja w systemie VIES to minimum – warto korzystać z dodatkowych źródeł informacji o kontrahentach
• W razie oszustwa należy niezwłocznie złożyć zawiadomienie do organów ścigania i zabezpieczyć wszelkie dowody
• Warto rozważyć złożenie wniosku o interpretację indywidualną lub korektę deklaracji VAT w przypadku transakcji, które okazały się oszustwem

Należy jednocześnie pamiętać, że każda sprawa jest oceniana indywidualnie. Sam wyrok NSA nie oznacza automatycznie, że każda firma oszukana przez kontrahenta uniknie obowiązku zapłaty VAT. Kluczowe znaczenie ma udowodnienie dobrej wiary i dochowania należytej staranności w weryfikacji partnera biznesowego.

Nie daj się podwójnie ukarać – skonsultuj swoją sprawę

Wyrok NSA z 7 maja 2026 roku daje realną nadzieję przedsiębiorcom, którzy padli ofiarą oszustw i jednocześnie zmuszeni zostali do odprowadzenia VAT od fikcyjnych transakcji. Przełomowe rozstrzygnięcie potwierdza, że zasada neutralności VAT i ochrona podatnika działającego w dobrej wierze to nie tylko teoria, ale realne narzędzia obrony przed niesprawiedliwymi żądaniami fiskusa.

Jeśli Twoja firma znalazła się w podobnej sytuacji – padła ofiarą oszustwa kontrahenta, a organy podatkowe żądają zapłaty VAT – nie zwlekaj z podjęciem działań. Terminowe złożenie odpowiednich wniosków i właściwe udokumentowanie sprawy mogą przesądzić o jej wyniku. Skontaktuj się z naszą kancelarią, aby uzyskać profesjonalną analizę Twojej sytuacji podatkowej i skuteczną pomoc prawną. Działamy szybko, dyskretnie i z pełnym zaangażowaniem w ochronę interesów naszych klientów.