Drugi próg podatkowy – problem, który dotyka coraz więcej Polaków
W 2025 roku ponad 2,4 miliona podatników w Polsce przekroczyło drugi próg podatkowy i zaczęło płacić 32-procentowy PIT. To aż 10 procent wszystkich osób rozliczających się według skali podatkowej – w porównaniu z zaledwie 3 procentami w 2022 roku, kiedy próg podwyższono do 120 tysięcy złotych. Mniej więcej co siódma pracująca osoba doświadczyła w pewnym momencie roku drastycznego spadku wynagrodzenia netto – nawet o 24 procent.
Problem będzie narastał. Wynagrodzenia rosną o około 6 procent rocznie, a drugi próg podatkowy pozostaje zamrożony. Minister finansów Andrzej Domański przyznaje, że w budżecie nie ma miejsca na jego podwyższenie. Deklaracja prezydenta o wetowaniu nowych podatków paradoksalnie utrwala obecny stan rzeczy – rząd finansuje rosnące wydatki publiczne właśnie poprzez zamrażanie progów i kwoty wolnej od podatku.
Dla wielu pracowników etatowych – informatyków, prawników, lekarzy czy specjalistów na wczesnym etapie kariery – oznacza to krańcową stopę opodatkowania sięgającą 47 procent, a z uwzględnieniem składek pracodawcy nawet 57 procent. To najwyższe obciążenie w całym systemie, dotykające osoby zarabiające od 12,7 do 23,4 tysiąca złotych brutto miesięcznie.
Patologia systemu: dwa światy podatkowe w jednym kraju
Prawdziwym problemem polskiego systemu podatkowego nie jest sam poziom obciążeń, lecz ich rażące zróżnicowanie w zależności od formy zatrudnienia. Dwie osoby wykonujące identyczną pracę – na przykład kurierzy tej samej firmy lub lekarze w jednym szpitalu – mogą ponosić zupełnie inne obciążenia podatkowe i składkowe. Jedyną różnicą jest to, czy dana osoba pracuje na etacie, czy prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą (JDG).
Doświadczony specjalista, który założy JDG, może obniżyć swoją krańcową stopę opodatkowania do zaledwie 18–25 procent, odprowadzając składki na ubezpieczenia społeczne od płacy minimalnej i wybierając optymalną formę opodatkowania. Dla porównania, jego kolega na etacie z podobnym wynagrodzeniem zapłaci nawet ponad dwukrotnie więcej. System, który miał wspierać przedsiębiorczość, stał się narzędziem masowej optymalizacji podatkowej.
Skala zjawiska jest bezprecedensowa. W 2025 roku w Polsce działało już blisko 1,7 miliona samozatrudnionych (poza rolnictwem) – o 250 tysięcy więcej niż w 2022 roku. To wzrost o 18 procent, podczas gdy ogół pracujących powiększył się zaledwie o 3 procent. Jednocześnie liczba samozatrudnionych zatrudniających pracowników – a więc faktycznych przedsiębiorców – spadła o 3 procent.
Pozorne samozatrudnienie – konsekwencje prawne i podatkowe
Polskie prawo od lat zna pojęcie pozornego samozatrudnienia, czyli sytuacji, w której osoba formalnie prowadząca działalność gospodarczą w rzeczywistości wykonuje pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy. Zjawisko to niesie ze sobą poważne ryzyka zarówno dla zleceniodawców, jak i dla samych samozatrudnionych.
Kluczowe ryzyka prawne obejmują:
- Przekwalifikowanie umowy przez sąd pracy lub ZUS – z umowy B2B na umowę o pracę, co skutkuje obowiązkiem zapłaty zaległych składek z odsetkami
- Odpowiedzialność karnoskarbowa za nieprawidłowe rozliczenia podatkowe w przypadku zakwestionowania formy współpracy przez urząd skarbowy
- Utrata prawa do preferencyjnych form opodatkowania – w tym podatku liniowego i ryczałtu – w razie stwierdzenia fikcyjności działalności gospodarczej
- Koszty uzyskania przychodu – wrzucanie prywatnych wydatków w koszty firmy stanowi przestępstwo skarbowe i podlega karom finansowym
- Kontrole ZUS i Państwowej Inspekcji Pracy, które coraz częściej weryfikują autentyczność samozatrudnienia
Badania ekonomistów Justyny Klejdysz i Toma Zawiszy potwierdzają, że wprowadzenie podatku liniowego 19 procent dla samozatrudnionych w 2004 roku spowodowało masowe przechodzenie na JDG wśród 2 procent najlepiej zarabiających osób. Siedem lat później tylko 20 procent tych nowych „przedsiębiorców” zatrudniało kogokolwiek.
Planowane reformy – co może się zmienić?
Kolejne rządy od kilkunastu lat przymierzają się do reformy systemu, jednak żadna z prób nie zakończyła się sukcesem. Wśród rozważanych instrumentów znajdowały się: jednolita danina, test przedsiębiorcy, zrównanie składek zdrowotnych oraz zwiększenie uprawnień PIP. Każdą z tych inicjatyw torpedowały obawy przed rzekomym uderzeniem w przedsiębiorczość.
Tymczasem wydatki publiczne Polski w 2025 roku sięgnęły niemal 51 procent PKB, co stawiało nasz kraj na szóstym miejscu w Unii Europejskiej – przed Szwecją i Niemcami. Ktoś musi za te wydatki zapłacić, a obecny system sprawia, że ciężar ten w nieproporcjonalnym stopniu spada na pracowników etatowych.
Dyskusja o podwyższeniu drugiego progu podatkowego – choć zrozumiała z perspektywy osób dotkniętych zamrożeniem – jest więc w gruncie rzeczy tematem zastępczym. Bez likwidacji przywilejów podatkowych i składkowych dla pozornie samozatrudnionych żadna reforma nie przywróci systemowi spójności i sprawiedliwości.
Jak zabezpieczyć swoją sytuację podatkową?
Niezależnie od tego, czy jesteś pracownikiem etatowym przekraczającym drugi próg, czy osobą prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą, obecna sytuacja wymaga świadomego zarządzania swoimi zobowiązaniami podatkowymi. Błędna kwalifikacja formy współpracy, nieprawidłowe rozliczanie kosztów czy ignorowanie ryzyk związanych z pozornym samozatrudnieniem mogą prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych i prawnych.
Kluczowe jest zrozumienie, że optymalizacja podatkowa ma swoje granice wyznaczone przez prawo. To, co dziś wydaje się korzystnym rozwiązaniem, jutro może okazać się podstawą do naliczenia zaległych składek, odsetek i kar. Zarówno pracodawcy korzystający z usług samozatrudnionych, jak i sami przedsiębiorcy powinni regularnie weryfikować zgodność swoich rozliczeń z obowiązującymi przepisami.
Potrzebujesz profesjonalnej analizy swojej sytuacji podatkowej lub chcesz upewnić się, że Twoja forma współpracy nie zostanie zakwestionowana? Skontaktuj się z naszą kancelarią. Nasi specjaliści z zakresu prawa podatkowego i prawa pracy pomogą Ci dobrać optymalne i bezpieczne rozwiązania, chroniąc Cię przed ryzykiem kontroli i nieprzewidzianych zobowiązań.
