Fiskus kontroluje kilometrówki zdjęciami z kamer ANPRS

System ANPRS – nowe narzędzie fiskusa do kontroli przedsiębiorców

Krajowa Administracja Skarbowa sięgnęła po narzędzie, które do tej pory kojarzyło się głównie ze zwalczaniem przemytu i wyłudzeń VAT na dużą skalę. System ANPRS (Automatyczny System Rozpoznawania Numerów Rejestracyjnych), działający w Polsce od 2017 roku, rejestruje tablice rejestracyjne pojazdów przejeżdżających obok kamer rozmieszczonych na drogach w całym kraju. Teraz te dane są wykorzystywane w zupełnie nowym celu – do weryfikacji ewidencji przebiegu pojazdów firmowych, potocznie zwanych kilometrówkami.

Mechanizm jest prosty, ale niezwykle skuteczny. Fiskus porównuje zdjęcia z kamer, na których widać konkretny samochód w określonym miejscu i czasie, z zapisami w ewidencji przebiegu pojazdu prowadzonej przez przedsiębiorcę. Jeśli według kilometrówki auto stało na parkingu firmowym, a system ANPRS zarejestrował je na autostradzie w innym województwie – przedsiębiorca ma poważny problem.

Pierwsi kierowcy już otrzymują oficjalne wezwania do złożenia wyjaśnień. Do pism urzędowych dołączane są wydruki zdjęć z kamer, co czyni dowody trudnymi do podważenia. To fundamentalna zmiana w podejściu organów podatkowych do kontroli samochodów firmowych, która powinna skłonić każdego przedsiębiorcę do dokładnego przeglądu swoich rozliczeń.

Kogo dotyczą kontrole i dlaczego stawka jest tak wysoka?

Kontrole uderzają przede wszystkim w przedsiębiorców, którzy odliczają 100% podatku VAT od samochodów firmowych. Pełne odliczenie jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy pojazd jest wykorzystywany wyłącznie do celów działalności gospodarczej – bez jakiegokolwiek użytku prywatnego. Aby skorzystać z tego prawa, przedsiębiorca musi spełnić kilka rygorystycznych warunków:

• złożyć formularz VAT-26 informujący urząd skarbowy o przeznaczeniu pojazdu wyłącznie do działalności gospodarczej,
• prowadzić szczegółową ewidencję przebiegu pojazdu z opisem każdej trasy, celu przejazdu i liczby przejechanych kilometrów,
• wdrożyć wewnętrzne regulaminy i zasady użytkowania wykluczające możliwość korzystania z auta w celach prywatnych,
• zapewnić, że pojazd nie jest parkowany pod miejscem zamieszkania właściciela lub pracownika (co fiskus interpretuje jako potencjalną możliwość użytku prywatnego).

Warto zwrócić uwagę na ostatni punkt. W interpretacji indywidualnej z lipca 2024 roku fiskus odmówił przedsiębiorcy prawa do pełnego odliczenia VAT wyłącznie dlatego, że samochód firmowy był parkowany w miejscu zamieszkania. Zdaniem organu podatkowego samo stworzenie możliwości użytku prywatnego jest wystarczające do zakwestionowania prawa do pełnego odliczenia – nawet bez dowodu, że taki użytek faktycznie miał miejsce.

Ta interpretacja pokazuje, jak restrykcyjnie fiskus podchodzi do kwestii samochodów firmowych i jak łatwo można stracić prawo do odliczenia 100% VAT.

Konsekwencje finansowe – ile naprawdę można stracić?

Skutki zakwestionowania rozliczeń przez urząd skarbowy mogą być bardzo dotkliwe. Jeżeli fiskus udowodni, że samochód firmowy był wykorzystywany niezgodnie z deklaracją VAT-26, przedsiębiorca zostaje zobowiązany do skorygowania odliczenia VAT ze 100% do 50%. Co istotne, korekta może obejmować okres nawet pięciu lat wstecz, co w przypadku droższych pojazdów generuje ogromne kwoty do zwrotu.

Na samej dopłacie podatku się jednak nie kończy. Do zaległego VAT doliczane są odsetki za zwłokę, które aktualnie wynoszą kilkanaście procent w skali roku. Dodatkowo urząd może nałożyć sankcję VAT w wysokości 30% kwoty stwierdzonej nieprawidłowości. Eksperci szacują, że przy samochodzie o wartości 150 000 zł łączny rachunek – obejmujący dopłatę VAT, odsetki i sankcję – może przekroczyć 20 000 zł.

Odpowiedzialność karnoskarbowa – najpoważniejsze zagrożenie

W przypadkach, gdy urząd stwierdzi świadome fałszowanie ewidencji przebiegu pojazdu, sprawa może przybrać jeszcze poważniejszy obrót. Przedsiębiorca może zostać pociągnięty do odpowiedzialności na podstawie kodeksu karnego skarbowego. Grożą wówczas grzywny, a w skrajnych przypadkach nawet kara pozbawienia wolności.

Przykład opisany przez media jest wymowny – klient jednej z renomowanych kancelarii prawnych musiał dopłacić 10 000 zł podatku po skorygowaniu rozliczenia, ale postępowanie karnoskarbowe wciąż trwa. Oznacza to, że nawet po uregulowaniu zaległości podatkowych przedsiębiorca nie ma pewności, że sprawa została zamknięta.

Jak się zabezpieczyć przed kontrolą fiskusa?

W obliczu nowej praktyki organów podatkowych przedsiębiorcy powinni pilnie podjąć działania zabezpieczające. Kluczowe jest przede wszystkim rzetelne prowadzenie dokumentacji i realistyczna ocena tego, czy pojazd rzeczywiście spełnia warunki do pełnego odliczenia VAT.

Praktyczne kroki ochronne

Aby zminimalizować ryzyko, rekomendujemy podjęcie następujących działań:

• Audyt ewidencji przebiegu pojazdu – sprawdź, czy zapisy w kilometrówce odpowiadają rzeczywistym trasom i czy nie zawierają nieścisłości, które mógłby wychwycić system ANPRS.
• Weryfikacja regulaminu użytkowania pojazdów – upewnij się, że firmowe zasady faktycznie wykluczają użytek prywatny i są przestrzegane w praktyce, a nie tylko na papierze.
• Analiza miejsca parkowania – jeśli samochód firmowy jest parkowany pod domem, rozważ zmianę tego rozwiązania lub dobrowolne przejście na odliczenie 50% VAT.
• Konsultacja z doradcą podatkowym lub prawnikiem – profesjonalna ocena Twojej sytuacji pozwoli wykryć potencjalne ryzyka zanim zrobi to urząd skarbowy.
• Dobrowolna korekta deklaracji – jeśli wiesz, że Twoje rozliczenia zawierają błędy, samodzielna korekta przed wszczęciem postępowania pozwala uniknąć sankcji karnoskarbowych.

Warto pamiętać, że Ministerstwo Finansów nie ujawnia skali prowadzonych kontroli ani liczby wykrytych nieprawidłowości. Oznacza to, że nie wiadomo, jak wiele postępowań jest aktualnie w toku i którzy przedsiębiorcy zostaną wezwani jako następni. Brak transparentności ze strony resortu powinien być dodatkową motywacją do uporządkowania rozliczeń.

Nie czekaj na wezwanie z urzędu – działaj już teraz

Wykorzystanie systemu ANPRS do kontroli kilometrówek to przełomowy moment w polskim prawie podatkowym. Fiskus zyskał narzędzie, które pozwala automatycznie i masowo weryfikować prawdziwość deklaracji składanych przez przedsiębiorców. Tradycyjne podejście – polegające na tym, że „urząd raczej nie sprawdzi” – przestaje działać.

Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą i odliczasz 100% VAT od samochodu firmowego, czas na profesjonalny przegląd Twoich rozliczeń. Ewentualne błędy w ewidencji przebiegu pojazdu lepiej wykryć i skorygować samodzielnie, niż czekać na kopertę z urzędu skarbowego ze zdjęciami Twojego auta.

Skontaktuj się z naszą kancelarią, aby umówić się na konsultację. Nasi specjaliści od prawa podatkowego przeanalizują Twoją sytuację, ocenią ryzyko kontroli i pomogą wdrożyć rozwiązania chroniące Twój biznes przed kosztownymi konsekwencjami. Im szybciej zadziałasz, tym większe masz szanse na uniknięcie sankcji finansowych i odpowiedzialności karnoskarbowej.