Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy – co się zmieniło 8 lipca 2025?
8 lipca 2025 roku weszła w życie jedna z najdalej idących reform w historii polskiego prawa pracy. Państwowa Inspekcja Pracy uzyskała prawo do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy. Oznacza to, że inspektor PIP może samodzielnie – bez konieczności kierowania sprawy do sądu – przesądzić, że dana umowa cywilnoprawna lub współpraca w modelu B2B w rzeczywistości stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 Kodeksu pracy.
Do tej pory inspekcja mogła jedynie złożyć pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy. Decyzję podejmował sąd, często po wielu miesiącach, a nawet latach postępowania. Pracodawca, który stosował umowy cywilnoprawne zamiast etatów, miał zatem czas na przygotowanie się do konsekwencji. Ten mechanizm przestał obowiązywać.
Kryteria oceny charakteru zatrudnienia nie uległy zmianie – nadal decydują takie elementy jak podporządkowanie organizacyjne, stałe miejsce i godziny pracy, wykonywanie obowiązków pod kierownictwem czy osobiste świadczenie pracy. Rewolucja dotyczy jednak samej procedury, a dokładniej – prędkości i skuteczności działania organów kontrolnych.
Warto podkreślić, że decyzja inspektora nie jest ostateczna. Zarówno pracodawca, jak i pracownik mogą odwołać się do sądu pracy, a wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji do czasu wydania prawomocnego orzeczenia. Mimo to już sama perspektywa szybkiego rozstrzygnięcia administracyjnego zmienia zasady gry na rynku pracy.
Sprawa Pyszne.pl – pierwszy test nowych przepisów
Nie minął nawet tydzień od wejścia reformy w życie, gdy na pierwszy plan wysunęła się sprawa Takeaway Express Poland, operatora platformy Pyszne.pl. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformowało, że firma zamierza do końca sierpnia 2025 roku zwolnić wszystkich zatrudnionych kurierów – około 5 tysięcy osób.
Zwolnieni kurierzy mają otrzymać propozycję dalszej współpracy, jednak już za pośrednictwem tzw. partnerów flotowych – zewnętrznych podmiotów pośredniczących w zatrudnieniu. Według OPZZ Konfederacji Pracy oznacza to drastyczne pogorszenie warunków pracy. Kurierzy, dotychczas objęci minimalną stawką godzinową i opłacanymi składkami ZUS z tytułu umów-zleceń, mieliby być wynagradzani wyłącznie za zrealizowane dostawy.
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk zwróciła się do Głównego Inspektora Pracy o szczególnie wnikliwą weryfikację podstawy zatrudnienia kurierów Pyszne.pl. Jeżeli kontrola wykaże, że kurierzy powinni być zatrudnieni na umowach o pracę, zastosowanie znajdzie ustawa o zwolnieniach grupowych – z obowiązkiem konsultacji ze związkami zawodowymi i wypłatą ustawowych odpraw.
Spółka stanowczo zaprzecza, by reorganizacja była reakcją na reformę PIP. Według Pyszne.pl przejście na model 3PL (Third-Party Logistics) stanowi element długofalowej strategii operacyjnej, przygotowywanej od dłuższego czasu. Niezależnie od motywacji firmy, sprawa stała się symbolem napięć, jakie nowe przepisy generują na rynku pracy.
Konsekwencje finansowe i prawne dla pracodawców
Przekwalifikowanie umowy cywilnoprawnej lub współpracy B2B na stosunek pracy to nie tylko zmiana formalna. Dla przedsiębiorcy niesie ono ze sobą kaskadę obowiązków finansowych i organizacyjnych, których skala może być bardzo dotkliwa.
Co grozi pracodawcy po uznaniu umowy za etat?
- Wyrównanie składek ZUS – pracodawca może zostać zobowiązany do uregulowania zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, wraz z odsetkami
- Zaległości podatkowe – Krajowa Administracja Skarbowa może domagać się korekty rozliczeń PIT i składek
- Świadczenia pracownicze – pracownikowi mogą przysługiwać zaległy urlop wypoczynkowy, wynagrodzenie za nadgodziny, odprawy i ekwiwalenty
- Obowiązki z zakresu BHP – konieczność spełnienia wymogów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy
- Przepisy o zwolnieniach grupowych – jeśli przekwalifikowanie dotyczy większej grupy osób, pracodawca musi stosować procedury konsultacyjne i wypłacać odprawy
Zintegrowany system kontroli – PIP, ZUS i skarbówka
Szczególnie istotnym elementem reformy jest stworzenie zintegrowanego systemu wymiany danych między Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową. PIP zyskała pełny, bezpośredni wgląd w bazy ZUS i KAS. Każda decyzja o przekwalifikowaniu umowy natychmiast trafia do obu tych instytucji, co może uruchomić równoległe postępowania kontrolne.
Robert Lisicki, dyrektor departamentu pracy Konfederacji Lewiatan, zwraca uwagę, że choć rząd zrezygnował z wstecznych skutków decyzji PIP, to wyniki kontroli inspekcji mogą stać się podstawą do zainteresowania rozliczeniami z poprzednich lat przez ZUS i organy podatkowe. Dla wielu firm oznacza to realne ryzyko wielomilionowych zobowiązań.
Dyrektywa platformowa – kolejna fala zmian na horyzoncie
Reforma PIP to nie jedyna zmiana, na którą muszą przygotować się przedsiębiorcy. Równolegle trwają prace nad wdrożeniem unijnej dyrektywy platformowej, przyjętej przez Unię Europejską w 2024 roku. Polska ma czas na jej implementację do grudnia 2026 roku, a Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformowało, że projekt ustawy jest już gotowy i wkrótce trafi do konsultacji publicznych.
Dyrektywa ma objąć ochroną osoby wykonujące pracę za pośrednictwem platform cyfrowych – nie tylko kurierów zatrudnianych bezpośrednio przez platformy takie jak Pyszne.pl, Glovo czy Uber, ale również osoby współpracujące z partnerami flotowymi. Oznacza to, że model outsourcingu zatrudnienia do podmiotów zewnętrznych, który właśnie wdraża Pyszne.pl, może w perspektywie kilkunastu miesięcy zostać objęty ścisłą regulacją.
Dla firm działających w sektorze gig economy kluczowe będzie monitorowanie prac legislacyjnych i odpowiednio wczesne dostosowanie modelu biznesowego do nowych wymogów. Przedsiębiorcy, którzy już teraz korzystają z niestandardowych form zatrudnienia, powinni przeprowadzić audyt prawny swoich umów i ocenić ryzyko ich przekwalifikowania.
Jak się przygotować? Praktyczne kroki dla przedsiębiorców
Nowe regulacje nie muszą oznaczać katastrofy, o ile firma odpowiednio wcześnie podejmie działania prewencyjne. Kluczowe jest rzetelne przeanalizowanie, czy stosowane formy współpracy faktycznie odpowiadają ich treści prawnej. Jeżeli współpracownik na B2B pracuje w stałych godzinach, pod kierownictwem przełożonego i w siedzibie firmy – istnieje poważne ryzyko, że inspektor PIP uzna tę relację za stosunek pracy.
Przedsiębiorcom rekomendujemy w szczególności przeprowadzenie przeglądu wszystkich umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B pod kątem spełnienia przesłanek z art. 22 Kodeksu pracy, wdrożenie procedur minimalizujących cechy podporządkowania pracowniczego w relacjach z podwykonawcami, a także przygotowanie strategii na wypadek kontroli PIP – w tym wyznaczenie osób odpowiedzialnych za kontakt z inspekcją i zgromadzenie dokumentacji potwierdzającej rzeczywisty charakter współpracy.
Reforma PIP z 8 lipca 2025 roku to zmiana, która będzie kształtować polski rynek pracy przez najbliższe lata. Sprawa Pyszne.pl pokazuje, że nowe przepisy mają realne przełożenie na sytuację tysięcy pracowników i setki firm. Nie warto czekać na kontrolę – lepiej działać z wyprzedzeniem.
Potrzebujesz profesjonalnego audytu umów lub wsparcia prawnego w zakresie nowych przepisów PIP? Skontaktuj się z naszą kancelarią – pomożemy Ci przygotować firmę na zmiany i zminimalizować ryzyko prawne.
