Nowe uprawnienia PIP – co zmieni się dla osób na B2B?

Reforma Państwowej Inspekcji Pracy – przełom dla rynku B2B w Polsce

12 marca 2026 roku Senat Rzeczypospolitej Polskiej przyjął bez poprawek nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Głosowanie zakończyło się wynikiem 57 głosów za, 1 przeciw i 31 wstrzymujących się. Ustawa trafia teraz na biurko prezydenta, a jej podpisanie otworzy drogę do jednej z najdalej idących zmian w polskim prawie pracy ostatnich lat.

Reforma dotyczy przede wszystkim osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych oraz w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej (tzw. B2B), których współpraca z podmiotem zlecającym nosi w rzeczywistości cechy stosunku pracy. Nowe przepisy dają inspektorom pracy narzędzia, dzięki którym będą mogli – w drodze decyzji administracyjnej – doprowadzić do przekształcenia takich pozornych umów w pełnoprawne umowy o pracę.

Uchwalenie tej regulacji jest jednym z tzw. kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy (KPO), od którego spełnienia zależy wypłata kolejnych środków unijnych dla Polski. Oznacza to, że presja na faktyczne wdrożenie nowych przepisów jest wyjątkowo silna – zarówno politycznie, jak i finansowo.

Jak będzie wyglądać procedura przekształcenia umowy? Krok po kroku

Nowelizacja wprowadza wieloetapową, stopniowaną procedurę, której celem jest – w pierwszej kolejności – polubowne rozwiązanie sytuacji. Dopiero gdy łagodniejsze środki zawiodą, inspektor sięgnie po narzędzia władcze.

Etap 1 – Wysłuchanie stron i polecenie inspektora pracy

Jeżeli inspektor pracy stwierdzi, że w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy (m.in. wykonywanie pracy pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zleceniodawcę, za wynagrodzeniem), zobowiązany jest najpierw wysłuchać obie strony. Następnie wydaje polecenie dotyczące funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub niezawarcia umowy o pracę.

Etap 2 – Reakcja stron na polecenie

Po otrzymaniu polecenia strony mają kilka możliwości:

• Zawarcie umowy o pracę – jeśli pracodawca i pracownik zdecydują się podpisać umowę o pracę, a inspektor zaaprobuje tę czynność, postępowanie kończy się bez dalszych kroków administracyjnych.
• Modyfikacja umowy cywilnoprawnej – strony mogą przebudować łączący je stosunek w taki sposób, aby wyeliminować elementy charakterystyczne dla stosunku pracy (np. znieść obowiązek osobistego świadczenia pracy, wprowadzić elastyczny czas wykonywania zleceń). Inspektor oceni, czy zmiany są wystarczające.
• Brak reakcji lub negatywna ocena inspektora – w takim przypadku sprawa przechodzi do kolejnego etapu.

Etap 3 – Postępowanie administracyjne lub powództwo sądowe

Jeżeli polecenie nie zostanie wykonane albo inspektor negatywnie oceni wprowadzone zmiany, okręgowy inspektor pracy wszczyna postępowanie administracyjne. Postępowanie to może zakończyć się:

• wydaniem decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy, albo
• wytoczeniem powództwa do sądu o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

Co istotne, w toku postępowania uwzględniana będzie wola stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego ani nie zmierza do obejścia przepisów prawa pracy.

Odwołanie od decyzji – co powinien wiedzieć przedsiębiorca?

Jednym z najważniejszych elementów nowej regulacji – i jednocześnie jednym z największych ustępstw wobec strony przedsiębiorców w stosunku do pierwotnego projektu – jest mechanizm odwoławczy:

• Termin na odwołanie wynosi 30 dni od doręczenia decyzji okręgowego inspektora pracy.
• Odwołanie wnosi się do sądu, który powinien je rozpatrzyć w ciągu jednego miesiąca.
• Wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji – do czasu prawomocnego orzeczenia sądu decyzja inspektora nie jest wykonalna. Nie ma więc rygoru natychmiastowej wykonalności, który budził największe kontrowersje na etapie prac legislacyjnych.

Wyjątek dotyczy osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę – np. kobiet w ciąży. W ich przypadku decyzji może zostać nadany rygor natychmiastowej wykonalności jeszcze przed rozstrzygnięciem odwołania.

Okres przejściowy – 12 miesięcy na dobrowolne uregulowanie sytuacji

Ustawodawca przewidział istotną zachętę dla podmiotów, które dotychczas korzystały z pozornych umów cywilnoprawnych lub kontraktów B2B. Podmiot, który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy dobrowolnie zawrze umowę o pracę z osobą, z którą łączy go stosunek o cechach stosunku pracy, nie będzie podlegał odpowiedzialności wynikającej z Kodeksu pracy.

To swoista amnestia – szansa na uporządkowanie relacji bez konsekwencji finansowych i prawnych. Warto ją potraktować jako okazję do audytu wewnętrznego wszystkich umów z osobami współpracującymi na B2B i zleceniu, zanim nowe uprawnienia PIP wejdą w pełną moc.

Co jeszcze zmienia nowelizacja? Kontrole zdalne, wymiana danych i wyższe kary

Reforma PIP to nie tylko kwestia przekształcania umów. Nowelizacja wprowadza również szereg rozwiązań wzmacniających aparat kontrolny:

• Kontrole zdalne – inspektorzy pracy uzyskują możliwość przeprowadzania kontroli bez fizycznej obecności w siedzibie przedsiębiorcy, co znacząco przyspieszy i ułatwi prowadzenie czynności kontrolnych.
• Wymiana danych między ZUS, PIP i KAS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Państwowa Inspekcja Pracy i Krajowa Administracja Skarbowa będą dzielić się informacjami na potrzeby analizy ryzyka i prowadzonych kontroli. Oznacza to, że niespójności między deklaracjami podatkowymi, składkami ZUS a charakterem wykonywanej pracy będą łatwiej wykrywalne.
• Wyższe kary za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym – nowelizacja przewiduje zaostrzenie sankcji, co ma stanowić dodatkowy czynnik odstraszający.

Po upływie 12 miesięcy od wejścia w życie przepisów minister właściwy do spraw pracy przygotuje ocenę funkcjonowania ustawy i przedstawi ją Marszałkowi Sejmu, Radzie Dialogu Społecznego oraz Radzie Ochrony Pracy.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Ustawa wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw (z pewnymi wyjątkami dla poszczególnych przepisów). Oznacza to, że – zakładając podpisanie przez prezydenta i niezwłoczną publikację – nowe regulacje mogą zacząć obowiązywać już latem 2026 roku. Dodając do tego 12-miesięczny okres przejściowy, przedsiębiorcy mają realnie nieco ponad rok na pełne dostosowanie swoich modeli współpracy.

Co powinieneś zrobić już teraz? Skontaktuj się z naszą kancelarią

Nowe uprawnienia PIP oznaczają fundamentalną zmianę otoczenia prawnego dla tysięcy polskich firm korzystających z modelu B2B. Niezależnie od tego, czy jesteś przedsiębiorcą zatrudniającym współpracowników na kontraktach, czy osobą świadczącą usługi w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej, powinieneś już teraz:

• przeprowadzić audyt obowiązujących umów pod kątem cech stosunku pracy,
• ocenić ryzyko prawne związane z dotychczasowym modelem współpracy,
• rozważyć skorzystanie z 12-miesięcznego okresu przejściowego i dobrowolne uregulowanie sytuacji,
• przygotować się na możliwość kontroli zdalnej PIP i wymiany danych z ZUS oraz KAS.

Nie czekaj na kontrolę inspektora pracy. Skontaktuj się z naszą kancelarią – pomożemy Ci przeanalizować Twoje umowy, ocenić ryzyko i zaplanować bezpieczne przejście na nowe zasady. Zadzwoń lub napisz do nas już dziś, aby umówić się na konsultację.